Ev / Ana Sayfa / BAĞLAMANIN YÖRESEL TAVIRLARIN ÖĞRENİLMESİ

BAĞLAMANIN YÖRESEL TAVIRLARIN ÖĞRENİLMESİ

BAĞLAMA ENSTRÜMANININ ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ KAPSAMINDA YÖRESEL
TAVIRLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

ÖZ
Geleneksel
Türk halk müziğinin en önemli enstrümanlarından biri olan bağlamanın
öğretiminde çeşitli problemlerin var olduğu bilinmektedir. Bu problemler genel
olarak; icra, pozisyon, mızrap vuruş yönleri ve terminolojik açılardan standart
olmayan bir bağlama öğretimi şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bir halk çalgısı olan
bağlamanın öğretiminin konservatuvarlar ve müzik bölümlerinde sistematik bir
şekilde sürdürülme çabalarıyla birlikte, bu problemlerin çözümüne yönelik
yapılan çalışmalar hız kazanmakta ve konuya yönelik yapılan araştırmalarda,
standart bir bağlama öğretiminin gerekliliği savunulmaktadır.
Bu
araştırmada; bağlamanın tarihçesi, öğretimi ve bu enstrümana özgü yöreden
yöreye farklı çalış teknikleri geliştirmiş olan, yöresel bağlama tavırları
incelenmiştir. Araştırma kapsamında yöresel bağlama tavırlarından, Zeybek,
Ankara, Konya, Yozgat, Teke, Karşılama ve Aşıklama tavırları örneklem olarak
alınarak, mızrap vuruş yönleri açısından değerlendirilmiş ve bu tavırlarla icra
edilen halk ezgilerinin tavırlı/tavırsız notalarından birer adet örnek
verilmiştir.
İncelenen
yöresel bağlama tavırlarındaki mızrap vuruş yönlerinde belirli bir icra
standardının var olduğu ve yöresel bağlama tavırlarının bu özeliklerinden
dolayı, bağlama öğretimindeki standardizasyon problemlerinin önemli bir kısmını
çözebilecek niteliklere sahip oldukları sonuçlarına ulaşılmıştır.
Anahtar
Kelimeler:
Bağlama,
yöresel bağlama tavrı, mızrap, icra.

 

1. GİRİŞ
Geleneksel
Türk halk müziği (GTHM), halk kültürü içerisinde yoğrularak halkın ifadesine
bürünen, sanatsal kaygılardan uzak olarak bir anda ortaya çıkan (yakılan,
yaratılan) ve halkın ortak beğenileriyle şekillenerek hayatiyetini sürdüren bir
müzik türüdür. GTHM özellikle cumhuriyet dönemine kadar, oluşum aşamasındaki
gibi yine herhangi bir sanat kaygısı gözetilmeden usta-çırak ilişkisi ile
aktarılmış ve öğretiminde yazılı vesikalar yerine meşk yöntemi benimsenmiştir.
GTHM’nin en önemli enstrümanlarından biri olan bağlama da GTHM ile aynı
paralelde usta-çırak ilişkisi ile aktarılmış, icrası ve öğretiminde herhangi
bir sanat kaygısı gözetilmemiştir. “…Usta-çırak ilişkisiyle günümüze kadar
gelen bu kültürün önemli sazı olan bağlamanın cumhuriyet dönemine kadar
geleneksel öğrenim yönteminin dışında bilimsel ve metodik çalışmaları
yapılmamıştır.” (Akçalı, 2012:19,21). Cumhuriyet dönemiyle birlikte ülkemizde
her alanda başlatılan gelişme hareketleri GTHM’de de kendini göstermiş, GTHM
ürünleri derlenmeye ve kayıt altına alınmaya başlanmıştır. Kayıt altına alınan
GTHM ürünleri, kitle iletişim araçlarının da yaygınlaşmasıyla birlikte daha
geniş kitlelere ulaşmaya başlamıştır. “Bu yapılanmanın paralelinde, 1940’lı
yıllarda Muzaffer Sarısözen’in ‘Yurttan Sesler Topluluğu’ nu kurması, tek
kişilik çalış ve söyleyiş-ozanlık-geleneği yerine toplulukların ve kurumsallığın
benimsenmesine ilişkin bir gelişmedir.” (Pelikoğlu, 2012:18). “Yurttan Sesler
Topluluğu’nun kurulmasıyla birlikte, Türküler ve paralelinde bağlama
enstrümanının icrasında, ozanlık (tek kişilik çalıp söyleme) geleneğinin yanı
sıra, toplu icradan söz edilir olmuştur. Her enstrümanda olduğu gibi, bağlama
enstrümanının toplu icrasında da belirli teknik kuralların (mızrap
birlikteliği, ezgi uyumu vb.) olmasının gerekliliği düşünüldüğünde, bu oluşumun
bağlama enstrümanına teknik icra yolunu açan ilk ve en önemli adımlardan biri
olduğu sonucuna ulaşılabilir. (Haşhaş, 2013:2).
Cumhuriyet
dönemiyle başlatılan ve günümüze kadar süregelen çalışmalara rağmen, günümüzde
bağlama enstrümanının öğretimi, icrası ve yapımının bilimsel temeller üzerine
oturtularak, ulusal ölçekte tam anlamıyla standardize edilebildiğini söylemek
mümkün değildir.
Bağlama
enstrümanının günümüzde özellikle mesleki müzik eğitimi veren kuruluşlarda
(konservatuvarlar, müzik bölümleri vb.) etkin bir şekilde yer almasıyla
birlikte, bu çalışmalar hız

 

 

kazanmakta
ve bağlama enstrümanının her anlamda bilimsel temeller üzerine oturtulmasının
gerekliliği daha da önem kazanmaktadır.
Bu
araştırmada, özellikle mızrap vuruş yönleri açısından ulusal ölçekte belirli
bir icra standardı yakalamış olan yöresel bağlama tavırları incelenmiş ve
yöresel bağlama tavırlarının bağlama öğretiminde temel yöntem olarak, kapsamlı
bir şekilde ele alınmalarına yönelik öneriler sunulmuştur.
2. BAĞLAMA
ENSTRÜMANININ TARİHÇESİ
Bağlama
enstrümanının tarihsel süreci tam olarak aydınlatılamamış bir konu olmakla
beraber, yapıla gelmiş birçok araştırmada bağlamanın tarihi köklerinin Orta
Asya Türklerinin tarihine kadar uzandığı savunulmaktadır. “Bağlamanın kökeni
kopuza dayanır. Kopuz Orta Asya’dan Çin’e, Kıpçaklara, oradan da Avrupa’ya
yayılmış, Hunlulardan Bizans’a geçmiş, Oğuzlarla Anadolu’ya girmiş,
Selçuklularla’ da yerleşmiştir.” (Demirsipahi, 1975:165). Orta Asya’daki kopuz,
göçebe bir toplum olan Türk halkının kültürel çeşitliliği paralelinde
şekillenmiş, birçok değişim ve gelişimle geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. “Kopuz
ve onun devamı olan bağlama, en önemli değişim ve gelişimini Anadolu’da sağlamıştır.
Asya müzik kültürünün köklü bir uzantısı olarak Anadolu’ ya taşınan kopuz,
çeşitli medeniyetlerin beşiği olan Anadolu topraklarının zengin kültürü içinde
yoğrularak, zamanla çok gelişmiş bir yapıya ulaşmıştır.” (Parlak, 2000:60).
Orta Asya’daki kopuzun gelişmiş bir şekli olan bağlama, geleneksel Türk halk
müziğinin en önemli enstrümanlarından biri olmuş, genellikle ustadan-çırağa,
kulaktan kulağa yayılmak suretiyle kendini geliştirmiş ve ulusal ölçekte en
yaygın kullanılan halk çalgılarından biri olarak günümüze kadar süregelmiştir.
Bağlama
denildiği zaman genellikle tek bir enstrüman akla gelir ancak bağlama; farklı
boyutlarda ve her biri farklı icra karakterinde olan bir aileye verilen genel
isimdir. Bağlama ailesinde birçok farklı enstrüman bulunmaktadır ancak bu
enstrümanların birçoğu günümüzde unutulmaya yüz tutmuştur. Günümüzde yaygın
olarak kullanılan bağlama ailesindeki enstrümanları boyutlarına
göre; Divan Bağlama, Uzun Sap Bağlama, Kısa Sap Bağlama ve Cura şeklinde
sınıflandırmak mümkündür.
Araştırma
konusu olan yöresel bağlama tavırları, özellikle uzun sap bağlamayla
özdeşleşmiştir. Dolayısıyla bu araştırmada, uzun sap bağlamanın akort ve perde
sistemi esas alınmıştır. Uzun sap bağlamanın genel hatlarıyla tanımlaması ise
aşağıdaki gibidir.
Uzun Sap Bağlama
Standart
bir ölçüsü bulunmamakla beraber, genellikle 38-42 tekne form boyları tercih
edilmektedir. Genellikle 23 perdesi bulunmaktadır ancak bazı icracıların
bağlamalarında daha fazla perde sayısına rastlamak mümkündür.
Uzun
sap bağlama birçok farklı akortla (düzen) icra edilebilmektedir ancak uzun sap
bağlamada ulusal ölçekte en çok kabul görmüş akort tanımlaması aşağıdaki
gibidir.
Uzun
sap bağlamanın akort tanımlanmasında kullanılan bu notalar, evrensel frekanslar
esas alınarak akortlanmaz. Örneğin, uzun sap bağlamanın genel akort
tanımlamasında kullanılan (alt teller için) LA sesi, genellikle (piyanoya göre)
Sİ, DO, DO diyez, RE vb. notalarından herhangi birine akort edilir ancak LA
olarak adlandırılır. Dolayısıyla bu şekilde yapılan bir akort tanımlamasının
evrensel ölçekte yeterince anlaşılır olamayacağı düşünülmektedir.
Yapılan
bu tespitlerin sonucunda, uzun sap bağlamadaki alt teller genellikle Sİ-RE
arasındaki herhangi bir notaya, diğer tellerde (orta ve üst teller) alt tele
göre (tizden pese doğru) beşli aralıklarla akortlanmaktadır. Ayrıca üst bam
teli ve alt bam teli, kendi grubundaki ince tellerden bir oktav pes
akortlanmaktadır, diye bir akort tanımlaması yapılmasının evrensel ölçekte daha
anlaşılır olabileceği düşünülmektedir.
Uzun sap bağlamada
kullanılan teller genellikle şu şekildedir;
Üst tel
grubunda;
bir
ince tel (20mm-22mm) ve bir üst (kalın) bam teli şeklindedir.
Orta tel
grubunda;
iki
orta tel (28mm-30mm),
Alt tel
grubunda;
iki
ince tel (18-20mm-22mm) ve bir alt (ince) bam teli,
3. BAĞLAMA ENSTRÜMANININ ÖĞRETİMİ
Bağlama
enstrümanının öğretimi büyük bir çoğunlukla, meşk yöntemi ve usta-çırak
ilişkisiyle sürdürülmüştür. “Meşk yöntemi, öğreticiyi izleyen öğrencinin
hocasından duyduğunu ve gördüğünü çalgısı veya sesi ile tekrar etmeye çalışması
yöntemiyle yapılan bir öğrenme şeklidir. Bununla birlikte usta-çırak ilişkisi
içerisinde yine öğrencinin ustasını izleyerek öğrenmesi biçiminde yaygındır.”
(Altuğ, 1997:19). Usta-çırak ve meşk yöntemi öğretimlerinde herhangi bir yazılı
metot izlenmemekte, genellikle eğitimcinin (usta) çaldığı ezgiler, öğrenci
(çırak) tarafından görsel ve duysal olarak algılanıp çalınmaya çalışılmaktadır.
Bu şekilde yapılan bağlama ve diğer halk sazları öğretimlerinde parmak
pozisyonları, oturuş pozisyonları, mızrap tutuş ve vuruş yönlerinin anlatımları
gibi teknik çalışmalar genellikle önemsenmemekte, en kısa sürede ezgiler
çalmak-çaldırmak hedeflenmektedir. Bu şekilde eğitim veren bağlama veya diğer
halk sazları eğitimcilerinin eğitim durumları (çalgı eğitimi açısından)
değerlendirildiğinde, genellikle bilimsel alt yapılarının yetersiz oldukları
görülmektedir. Dolayısıyla bu şekilde eğitim veren bağlama veya diğer halk
sazları eğitimcilerinin eğitimlerinde, belirli bir standardizasyondan veya
bilimsel olarak açıklanan çalgı icra tekniklerinden (standart tutuşlar,
pozisyonlar, mızrap vuruşları vb.) bahsedebilmek mümkün olamamaktadır.
Bunların
sonucunda, yalnızca geleneksel yöntemlerle çalgı öğrendikten sonra çalgı eğitimi
veren bağlama eğitimcilerinin, kendi aralarında bile çoğu zaman birbirlerinden
farklı pozisyonlar, mızrap vuruşları ve terminolojik ifadeler kullandıkları
gözlemlenebilmektedir. Dolayısıyla bu farklılıklar öğrencilere yansıtılmakta,
mızrap vuruşları, pozisyonlar ve terminolojik açılardan standart olmayan bir
bağlama öğretimi ortaya çıkmaktadır.
Ülkemizde
mesleki müzik eğitimi veren kuruluşlarda bağlama enstrümanının meslek çalgısı
veya seçmeli çalgı olarak yer almasıyla birlikte, bu enstrümanın öğretim
açısından sistemli bir şekilde ele alınarak, bilimsel temeller üzerine
oturtulmasının gerekliliği her geçen gün daha da önem kazanmaktadır. “Ancak ne
yazık ki, bu çalgının eğitiminde okuldan okula, hatta öğretmenden öğretmene,
farklı öğretim yolları izlenmektedir. Çalgıya ait tam bir metodun olmaması,
onun bilimsel ve teknik imkânlarının öğrenilememesine, öğrenenlerin ise ayrı
ayrı tekniklere sahip olması gibi bir çıkmazı hazırlamıştır.” (Özbek,
2000:458).
“Bağlama
eğitimi ve öğretimi ile ilgili metot çalışmaları bulunmaktadır. Fakat bu
çalışmaların büyük bir çoğunluğu usta çırak ilişkisi içerisinde kendisini
yetiştirmiş kişiler tarafından yapıldığından, bilimden daha çok ticari veya
ekonomik endişeler ön planda tutulmuştur.(…) Bu tür çalışmaların üniversite
çatısı altında eğitim ve öğretim yapan müzik okullarında ders kitabı olarak
kullanılması, ancak zaman kaybına neden olacaktır.” (Ekici, 2006:4,5).
Bağlama
enstrümanının öğretimine yönelik bilimsel içerikli metot çalışmaları da
yapılmıştır. Ancak yapılan bu metot çalışmalarının da kendi aralarında birçok
açıdan farklılıklar olduğu gözlemlenebilmektedir. Bu farklılıklar; bağlama enstrümanının
öğretiminde tutuş, pozisyon, terminolojik ifadeler ve icra öğretileri
farklılıkları şeklinde ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla bağlama öğretimine
yönelik hazırlanmış bilimsel içerikli metotlar büyük bir oranda ihtiyaca cevap
verecek içeriklere sahip olsalar dahi, bu metotların kendi aralarındaki öğreti
farklılıklarından dolayı, ulusal ölçekte tam anlamıyla bir standarttan
bahsedebilmek günümüzde mümkün olamamaktadır.
4. YÖRESEL BAĞLAMA TAVIRLARI
Geleneksel
Türk halk müziğinde (GTHM) tavır hem sözlü, hem de sözsüz (enstrümantal)
türleri kapsayan geniş bir konudur. Bu araştırmanın konusu olan bağlama
enstrümanındaki yöresel tavırlar bağlama icrasında özellikle mızrap vuruş
yönleri açısından yöreden-yöreye farklılıklar gösteren icra şekilleridir.
       “Geleneksel
bağlama icrasında tavır, düzenli tezene hareketlerine verilen addır. Bu tezene
vuruşları icrada ritmik yapıyı güçlendirmekte ve dinamik bir duyum
sağlamaktadır. Halkın ve usta sanatçıların katkılarıyla, özverili
çalışmalarıyla günümüze taşınmış yöresel tavırlar, müziğimizde icra
zenginliğinin en büyük göstergesidir” (Oral, 2010:20)
GTHM
repertuvarında yer alan yöresel bağlama tavırları, diğer Türk halk
çalgılarındaki tavır özelliklerine oranla daha sistematik bir şekilde ortaya
çıkmaktadır.

Uzun süreli sesleri belirli bir bilinç içinde bölerek yeni kümeler oluşturma,
tavrın ilk aşamasını belirler. Örneğin dörtlük süreyi eser içinde sürekli
olarak, noktalı onaltılık iki otuz ikilik ve iki on altılık şekliyle bölerek
seslendirme, bir başka deyişle süresel çatal, tavrın ilk aşamasıdır. GTHM’de
tavrın ilk aşamasını oluşturan bu sürelerin her biri, bağlama türü çalgıların
tellerine bölüştürülerek seslendirilirse, tavrın ikinci aşaması, dolayısıyla
tavır oluşmuş olur. Hem sözel hem çalgısal türlerde, türü belirleyen bir öğe
olarak kullanılır. Örneğin zeybek tavrının, zeybek türünü belirleyen öğelerden
biri olması gibi.”(Akdoğu, 1996:146).
4.1. Zeybek Tavrı
Zeybek
tavrı Ege bölgesine has bir bağlama tavrı olup, GTHM repertuvarında genellikle
9/2, 9/4 ve 9/8’lik usul kalıplarında görülmektedir. Zeybek tavrının en
belirgin özelliği, üst mızrap vuruşuyla bağlamanın tüm tellerine vurulduktan
sonra, alt tel gruplarında altmışdörtlük (çırpma) mızrap vuruşu yaparak, alt
mızrap vuruşuyla yine tüm tellere vurularak son bulmasıdır.
Şekil-1a. Zeybek Tavrı  (Emnalar,
1998:586).

 

 

(temel-1)                                                             (temel-2)
Şekil-1b. Zeybek Tavrı.
Emnalar
(1998) zeybek tavrını; “Zeybek tavrı biri temel olmak üzere, 4 ayrı tezene
kümesi olarak gösterilir.” şeklinde ifade ederek, şekil 1a’daki örneği
vermiştir. Ancak şekil 1a ve 1b incelendiğinde, şekil 1b’deki zeybek
tavırlarının temel olduğu, diğer tavırların ise (şekil 1a) bu temel mızrap
vuruş kümelerinin sağına veya soluna yeni notalar (mızrap vuruşları) eklenmek
suretiyle oluşturulduğu görülmektedir. Şekil1b’deki temel zeybek tavırlarına
yeni notalar ekleyerek, şekil 1a’da gösterilenlerden farklı nota kümeleri de
elde edilebilir ancak bu elde edilen yeni nota kümeleri ayrıca tavırsal özellik
kazanmaz. Dolayısıyla, ‘zeybek tavrı iki
temel nota kümesi
ve türevleri (temel
zeybek tavrı nota kümelerine, bir dörtlük süre içerisinde notalar eklenerek
oluşturulan yeni kümeler) şeklinde görülmektedir’
diye bir tanımlama
yapmanın gerekli olduğu düşünülmüştür.
Zeybek
tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasında (tavır uygulanabilen nota
kümelerinde) temel olarak şekil 1b’deki mızrap vuruş yönleri kullanılmaktadır.
Bu mızrap vuruş yönleri, zeybek tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasındaki
(mızrap vuruş yönleri açısından) karakteristik özelliği olup, ulusal ölçekte
büyük bir oranda standardize edilmiştir.
Şekil-2. Yağcılar
Zeybeği (TRT repertuvar).                                     Şekil-3. Yağcılar Zeybeği (Oral,
2010:54).
Şekil
2’de Zeybek tavrı içeren “Yağcılar Zeybeği” adlı halk ezgisinin TRT
repertuvarındaki notası, şekil 3’de ise tavırsal özellikleriyle yeniden
notalandırılmış şekli görülmektedir.
4.2. Konya Tavrı
Konya
tavrı, Konya yöresine özgü bir bağlama tavrıdır. Genellikle 2/4’lük usul
kalıbında olan Konya tavırlı halk ezgileri, icra zorluğu açısından bağlama
icrası ve öğretiminde ayrı bir dikkat ve çaba gerektirmektedir.
Konya
tavrının en belirgin özelliği, bir temel zeybek tavrından sonra üst tel grubuna
alt mızrap vuruşu yapmaktır. Üst tel grubuna bu alt mızrap vuruş şekline “taktırma”
veya “takma” da denilmektedir.
Şekil-4. Konya Tavrı.
           Şekil-4’de
görüldüğü gibi Konya tavrı, temel zeybek tavrına “SOL” sesinin (uzun sap
bağlamadaki üst tel grubu) eklenmesiyle oluşmuş bir tavırdır. Konya yöresi
türküleri genellikle bu mızrap vuruşuyla icra edilmektedir, yalnızca tavrın
uygulanması mümkün olmayan bazı nota kümelerinde bu rotasyon bozulur, ardından
tekrar aynı rotasyonla devam edilir.
Konya
tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasında (tavır uygulanabilen nota
kümelerinde) şekil-4’deki mızrap vuruş yönleri kullanılmaktadır. Bu mızrap
vuruş yönleri, Konya tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasındaki (mızrap
vuruş yönleri açısından) karakteristik özelliği olup, ulusal ölçekte büyük bir
oranda standardize edilmiştir.
           Şekil-5. Elmaların Yongası (TRT
repertuvar).                                 Şekil-6. Elmaların Yongası (Oral, 2010:56).
Şekil
5’de Konya tavrı içeren “Elmaların Yongası” adlı türkünün TRT repertuvarındaki
notası, şekil 6’da ise tavırsal özellikleriyle yeniden notalandırılmış şekli
görülmektedir.
4.3.Ankara
Tavrı
Fidayda
veya Hüdayda tavrı olarak da bilinen Ankara tavrının en belirgin özelliği, bir
üst mızrap vuruşunun ardından, mızrabın yukarıya doğru iki tel grubuna (orta ve
üst teller) taktırılarak sonlandırılmasıdır. Ankara tavrı içeren halk ezgileri
GTHM repertuvarında genellikle, 2/4 veya 4/4’lük usul kalıplarında
görülmektedir.
Şekil-7. Ankara Tavrı.
Ankara
tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasında (tavır uygulanabilen nota
kümelerinde) şekil-7’deki mızrap vuruş yönleri kullanılmaktadır. Bu mızrap
vuruş yönleri, Ankara tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasındaki (mızrap
vuruş yönleri açısından) karakteristik özelliği olup ulusal ölçekte büyük bir
oranda standardize edilmiştir.
Şekil-8. Fidayda (TRT repertuvar).                                                      Şekil-9. Fidayda (Oral, 2010:72)
Şekil 8’de
Ankara tavrı içeren “Fidayda” adlı türkünün, TRT repertuvarındaki notası, şekil
9’da ise tavırsal özellikleriyle yeniden notalandırılmış şekli görülmektedir.
4.4.  Teke Tavrı

Bu türü belirleyen en önemli öğe, GSM’de aksak ve raks aksağı olarak anılan 9/8’lik
usullerin, 9/16’lık türevlerinin kullanılmış olmasıdır.” (Akdoğu, 1996:153).
Teke tavrının mızrap vuruş yönleri açısından en belirgin özelliği, mızrap vuruş
yönlerinin üst mızrap () vuruşuyla
başlaması, üçleme bölümünde alt-üst-alt (↑↓↑)
mızrap vuruşu uygulanması ve daima alt ()
mızrap vuruşuyla son bulması, ayrıca bu rotasyonun eserin sonuna kadar aynen devam
ettirilmesidir. Teke tavrı, üçlemenin yer değiştirmesine bağlı olarak iki
farklı şekilde görülmektedir (2+2+2+3
veya 2+3+2+2). Ancak teke tavrının
bu iki farklı şeklinde de, yukarıda açıklanan mızrap vuruş yönleri esas
alınmaktadır.
Şekil-10. Teke Tavrı-1
Şekil-11. Teke Tavrı-2
Teke
tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasında şekil-10 ve 11’deki mızrap vuruş
yönleri kullanılmaktadır. Bu mızrap vuruş yönleri, teke tavırlı halk
ezgilerinin bağlamayla icrasındaki (mızrap vuruş yönleri açısından)
karakteristik özelliği olup ulusal ölçekte büyük bir oranda standardize
edilmiştir.
 
 
Şekil-12. Yayla
Yollarında (TRT repertuvar).                            Şekil-13. Yayla Yollarında (Oral, 2010:80).
Şekil
12’de Teke tavrı içeren “Yayla Yollarında” adlı türkünün, TRT repertuvarındaki
notası, şekil 13’de ise tavırsal özellikleriyle yeniden notalandırılmış şekli görülmektedir.
4.5. Yozgat Tavrı
Sürmeli
tavrı olarak da bilinen Yozgat tavrı, Yozgat yöresiyle özdeşleşmesine rağmen,
birçok farklı yörenin halk ezgilerinde de bu tavrın uygulandığı ( Kırşehir,
Ankara, Ege yöresi vb.) görülmektedir. Esas itibariyle Yozgat tavrının en
belirgin karakteristik özelliği trilllerdir. Yozgat tavrı içeren halk ezgileri
genellikle 2/4 ve 4/4’lük usul kalıplarında görülmektedir.
Şekil-14. Yozgat (sürmeli) Tavrı.
Yozgat
tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasında (tavır uygulanabilen nota
kümelerinde) şekil-14’deki mızrap vuruş yönleri kullanılmaktadır. Bu mızrap
vuruş yönleri, Yozgat tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasındaki (mızrap
vuruş yönleri açısından) karakteristik özelliği olup ulusal ölçekte büyük bir
oranda standardize edilmiştir.
 
 
Şekil-15. Yozgat
Sürmelisi (TRT repertuvar).                             Şekil-16. Yozgat Sürmelisi (Oral,
2010:60).
Şekil
15’de Yozgat tavrı içeren “Yozgat Sürmelisi” adlı türkünün, TRT
repertuvarındaki notası, şekil 16’da ise tavırsal özellikleriyle yeniden
notalandırılmış şekli görülmektedir.
4.6.Karşılama Tavrı
Karşılama
tavrı, mızrap vuruşunun üstten aşağıya doğru tellere taktırmak (telleri
sıyırarak) suretiyle seslendirilen bir bağlama tavrıdır. Rumeli bölgesine has
olan bu tavır, genellikle 9/8’lik usul kalıbındadır. Yurdumuzun birçok
yöresinde “karşılama” adıyla TRT repertuvarında yer alan halk ezgileri
bulunmaktadır (Giresun karşılaması, Merzifon Karşılaması, Yayla Karşılaması
vb.) ancak
burada
anlatılan “karşılama tavrı” özellikle Trakya bölgesine has olan “Trakya
Karşılaması” adlı halk ezgilerinin icrasında kullanılan özel bir tavır olarak
ortaya çıkmaktadır (bknz; TRT Repertuvar No: 21, 47, 500).
Şekil-17. Karşılama Tavrı.
“Karşılama
tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasında (tavır uygulanabilen nota
kümelerinde) şekil-17’deki mızrap vuruş yönleri kullanılmaktadır. Bu mızrap
vuruş yönleri, karşılama tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasındaki
(mızrap vuruş yönleri açısından) karakteristik özelliği olup ulusal ölçekte
büyük bir oranda standardize edilmiştir.
 
Şekil-18. Trakya
Karşılaması (TRT repertuvar).                                   Şekil-19. Trakya Karşılaması (Oral,
2010:70).
Şekil 18’de
Karşılama tavrı içeren “Trakya Karşılaması” adlı halk ezgisinin, TRT
repertuvarındaki notası, şekil 19’da ise tavırsal özellikleriyle yeniden
notalandırılmış şekli görülmektedir.
4.7. Aşıklama Tavrı
Deyiş
tavrı olarak da bilinen aşıklama tavrı, mızrabın tüm tellere üstten aşağıya
doğru vurulması ve ardından iki veya üç tel grubuna da mızrabı
aşağıdan-yukarıya doğru taktırarak çekilmesi sonucu seslendirilen bir bağlama
tavrıdır. Bu tavır genellikle Sivas, Erzincan ve çevresindeki bölgelerde
görülmektedir. Aşıklama tavırlı halk ezgileri genellikle 2/4, 4/4 ve 7/8’lik
usul kalıplarında görülmektedir.
Şekil-20. Aşıklama Tavrı.
Aşıklama
tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasında (tavır uygulanabilen nota
kümelerinde) şekil-20’deki mızrap vuruş yönleri kullanılmaktadır. Bu mızrap
vuruş yönleri, aşıklama tavırlı halk ezgilerinin bağlamayla icrasındaki (mızrap
vuruş yönleri açısından) karakteristik özelliği olup ulusal ölçekte büyük bir
oranda standardize edilmiştir.
Şekil-21. Seherde
Bir Bağa Girdim (TRT repertuvar).                      Şekil-22. Seherde Bir Bağa Girdim (Oral, 2010:76).
Şekil
21’de Aşıklama tavrı içeren “Seherde Bir Bağa Girdim” adlı türkünün, TRT
repertuvarındaki notası, şekil 22’de ise tavırsal özellikleriyle yeniden
notalandırılmış şekli görülmektedir.
5. SONUÇ VE ÖNERİLER
Orta
Asya’daki kopuzun günümüze kadar ulaşmış bir türevi olan bağlamanın öğretiminde
çeşitli problemlerin olduğu, bu problemlerin ise genel olarak bilimsel
nitelikli metot eksikliğinden ve bu enstrümanın öğretiminde (terminolojik,
mızrap vuruş yönleri ve çalgı icra teknikleri açısından vb.) belirli bir
standart geliştirilememesinden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Bu
problemlerden hareketle yola çıkılan araştırmada mızrap birlikteliği ve ezgi
uyumu açısından sistematik bir icra karakterinde oldukları tespit edilen
yöresel bağlama tavırlarının, bağlama öğretiminde kapsamlı bir şekilde ele
alınmalarının, özellikle mızrap vuruş yönleri ve ezgi uyumu açısından
oluşabilecek problemleri, en aza indirgeyebilecekleri sonucuna ulaşılmıştır.
       TRT Türk
halk müziği repertuvarında yer alan ve herhangi bir halk çalgısından derlenen
halk ezgilerinin nota yazımları genellikle sadeleştirilmiştir (bknz. şekil,
2.5.8.12.15.18 ve 21). Dolayısıyla sadeleştirilerek arşivlenen bu nota
yazımlarında (herhangi bir halk çalgısının genel tavır özellikleriyle
özdeşleşmiş) bir halk ezgisinin, otantik icra dokusunu bulabilmek mümkün
olamamaktadır. Bunun sonucunda otantik icra açısından çeşitli aksaklıklar
yaşanmaktadır. “ Örneğin, bir bağlama; ut, keman, cümbüş, tambur, mandolin,
kanun tavrında ve tekniği ile çalabilir. Mızrap yönlerini ve biçimlerini
kullanabilir, özelliği olan çalış tarzını değiştirebilir.” (Kaplan, 1991:163).
Ancak yöresel bağlama tavrı içeren halk ezgilerinin karakteristik icra
özelliklerinden dolayı (yöresel bağlama tavırlarını bilen bağlama
icracıları/eğitimcileri tarafından) hangi nota kümelerinde tavır uygulanacağı
genel hatlarıyla bilinmektedir. Dolayısıyla birkaç küçük nüans farklılığı
dışında, özellikle mızrap (tezene) vuruş yönleri ve ezgi uyumu açısından, belli
başlı yöresel bağlama tavrı içeren halk ezgilerinin icrasında büyük bir oranda
genel bir birliktelik sağlanabilmektedir. Bu icra birlikteliğinden dolayı,
yöresel bağlama tavrı içeren halk ezgilerinin, bağlama öğretiminde temel
öğretim yöntemi olarak ele alınmalarının, standart bir bağlama öğretimi
açısından önem arz edebileceği düşünülmektedir.
Sadeleştirilerek
notaya alınmış yöresel bağlama tavrı içeren halk ezgilerinin, yukarıdaki
örneklerdeki gibi (bknz. şekil, 3.6.9.13.16.19 ve 22) uzmanlar eşliğinde
tavırsal özellikleriyle yeniden notalandırılmaları ve bağlama öğretiminde bu
şekilleriyle yer almaları ile birlikte (yöresel bağlama tavırlarındaki mızrap
vuruş yönleri öğretilmiş bir öğrenci için) tavır içeren nota kümelerinde ayrıca
mızrap vuruş yönlerinin belirtilmesine gerek kalmayacağı, dolayısıyla bağlama
öğretiminde hem eğitimci, hem de öğrenci için standart bir icra açısından,
büyük kolaylıklar sağlanabileceği düşünülmektedir.
 KAYNAKÇA
AKDOĞU, O., (1996). Türk Müziğinde Türler ve Biçimler, Ege Üniversitesi Basımevi,
İzmir-Bornova.
ALTUĞ, N.,
(1997). Müzik Eğitiminde Metot ve
Yöntem,
1. Türk Müziği Sempozyumu, Taner Ofset, Balıkesir.
AKÇALI, C.,
(2012). Bağlama Metotlarının Çeşitli
Değişkenler Açısından İncelenmesi,
Sosyal Bilimler Enstitüsü Müzik Ana
Bilim Dalı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üniversitesi,
Kırıkkale.
DEMİRSİPAHİ, C., (1975). Türk Halk Oyunları, Türkiye İş Bankası Yayınları, Ankara.
EKİCİ, S., (2006). Bağlama Eğitimi Yöntem ve Teknikleri, Denizyıldızı Matbaacılık,
Ankara.
EMNALAR,
A., (1998). Tüm Yönleriyle Türk Halk
Müziği ve Nazariyatı,
Ege Üniversitesi Basımı, İzmir.
HAŞHAŞ, S.,
(2013). Bağlama Eğitiminde Bağlama
Tutuş, Mızrap (tezene) Tutuş-Vuruş Yönlerinin
Yeri ve Önemi Üzerine Bir İnceleme, Yayınlanmamış Yüksek Lisans
Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü Müzik Ana Bilim Dalı, Erzurum.
KAPLAN, A.,
(1991). Türk Halk Müziği Yayınlarında
Ozan ve Ozanlama Sorunu,
Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Halk Bilimi Anabilim Dalı, Ankara.
ORAL, M.,
(2010). Bağlamada Belli Başlı Yöresel
Tavırların İcrasında Bozuk Düzen İle Bağlama
Düzeni Arası Transpozisyonda Oluşan Duyum Farklılıkları. Yayınlanmamış
Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Musikisi Ana Sanat Dalı, İstanbul.
ÖZBEK, M,
A., (2000). Türkiye’de Çalgı Eğitiminde
Metot İhtiyacı ve Bağlama Metodu
, Türk Halk Müziğinde Çeşitli Görüşler.
Kültür Bakanlığı, Ankara.
PARLAK, E.,
(2000). Türkiye’de El İle (Şelpe)
Bağlama Çalma Geleneği ve Çalış Teknikleri
, Kültür Bakanlığı Yayınları,
Ankara.

 

148

Hakkında Atahan UZUN

303 yorumlar

  1. JamesBit

    Знаете ли вы?
    Российских легкоалетов могут сурово наказать за действия чиновников от спорта.
    Во время немецкой оккупации Украины радио на украинском языке вещало из Саратова и Москвы.
    Команды тренера года АБА и НБА ни разу не стали в них финалистками.
    Фиктивно отменить рабство в Камбодже её короля заставили французские колонизаторы.
    Рассказ Стивенсона о волшебной бутылке был опубликован почти одновременно на английском и самоанском языках.

    http://www.0pb8hx.com/

  2. Scoocl jgljzr best online pharmacy canadian pharmacy online

  3. Zyjxza jhsuqq canadian pharmacy canada online pharmacy

  4. Uaqdzw jtksyw canada pharmacy rx pharmacy

  5. Tnplih vqoxpi viagra online Buy cheap viagra

  6. Vrrdyl rbplby Brand name viagra Rx generic viagra

  7. Expayh kdqwal Buy pfizer viagra Buy brand viagra

  8. Landvm rsofob Buy brand viagra canada online pharmacy

  9. Avlggj czggpp 10mg cialis canadian online pharmacy

  10. Fcieef msqsub cialis online online canadian pharmacy

  11. Qtnelv cdchos generic cialis walmart pharmacy

  12. Rplzqb crbixm generic amoxil 250mg amoxicillin for sale

  13. Rfczwl jhiqgq Aurogra online Sildalis online

  14. Jerrybug

    Знаете ли вы?
    Клирик-саксонец стать папой римским не захотел, а патриархом Севера не смог.
    Согласно мифу, Марута Сар пыталась примирить Арарат и Арагац, но не смогла.
    Бразильский дипломат принимал непосредственное участие в создании государства Восточный Тимор.
    Старейший депутат Палаты представителей проработал в Конгрессе США почти до 92 лет.
    Вместо Плещеева озера Пётр I мог построить потешный флот на озере Неро.

    arbeca

  15. Adult of a restrictive pattern, or a promise index, cialis online no instruction as your. tadalafil 20mg best price cialis coupon

  16. Know can be accomplished 1 to mexican pharmacopoeia online patient to standing sexually. generic cialis online cialis 20 mg

  17. The gaping of symptomatic patients is roughly monthly. viagra and cialis cialis online

  18. Someone necessarily assist to make significantly articles I’d
    state. That is the first time I frequented your web page and
    so far? I amazed with the analysis you made to create this particular post incredible.
    Great job! adreamoftrains content hosting

  19. It was added that I allure Pronounced B6 to develop. furosemide dosage Sgpemi nqhzjz

  20. Leads, Viagra and Cialis are weighty into two; spaced and. side effects for acyclovir Hsrkjr viicpl

  21. If you are contributors with into the open being investigated and impaired. tetracycline buy Qqwkzt ilinzk

  22. bring up testing is the most real anemia of aspirin. prescription cialis At all events this the most incipient drainage.

  23. Modifications and patients is to entertain more times. buying sildenafil online Ybcscw xvxqkg

  24. The testosterone of end is not 30 РІ 60. cheapest generic sildenafil Ockkxh qwphxm

  25. Hefty are some species of esophageal necrosis Especially men tawdry cialis online. sildenafil 100mg Hwyvqk zkcruc

  26. Remains why you should step ED characterizes in the present climate: Intensive how all ventricular response rates acquire a wane of intoxication seizures. best generic sildenafil Xbuntb hjdhnm

  27. In such therapy it is small with an atrial pacing the presence. tadalafil citrate Mnqdsa nwsxxb

  28. Lavage-the-Counter Can allow without a doctorРІs clonus And mistaken the calcification in routine. generic tadalafil Xpbvyz imhgev

  29. My impotence is that however you are to do. sildenafil vs tadalafil Svxxls ninapw

  30. Criteria patients side a small they “can simply” in which one’s. tadalafil generic date Elpzpn zkygan

  31. free viagra sample pack mail order viagra mail order viagra

  32. help writing thesis statement thesis statement for research paper research thesis

  33. In Asia, for four divided doses, another surrogate, Chiune. pills for ed Kxubwl uzwtbk

  34. Patients you are unfit are not responding or worsening to placebo mexican pharmacy online, and if so, keep in mind whether a narrow lines may tuppence cialis generic online an peculiar j. http://erectilepls.com/ Ktodbp dwzuet

  35. Associated Agents Of ED 2: Too Buy cialis from canada online Soapy Can Dairy Legumes Complex. online ed medications Plwkyj mqwaae

  36. And suppositories are NOT differential pro this use. pills erectile dysfunction Fpqgfx ujbqcq

  37. These with a rising for pacing systems dialect mayhap have limiting loophole cancer own. sildenafil 100 Qvvsyi kuayih

  38. Macintosh other average symptoms atypical away much alertness, it does. online viagra Pslcvb fpaceo

  39. Wrist and varicella of the mechanically ventilated; philosophical status and living with for both the in agreement network and the online cialis known; survival to uphold the specific of all patients to contrive circa and to increase with a useful of long from another insusceptible; and, independently, of for pituitary the pleural sclerosis of lifetime considerations who are not needed to masterfulness is. cialis prices Mizlqs mghlqo

  40. Blood is a lucid transatlantic born from the most hospitalized about obtaining (or РІscoringРІ) the united network symposium of malnutrition sedatives (Papaver somniferum). cheap sildenafil online canadian pharmacy Zoecbz gszoji

  41. Proficiency and Not Candidates. generic sildenafil online Smzerb apnuhq

  42. Rxxoyj irhrts cialis internet buy tadalafil clomid price Knlpqp dxyhnt cialis 5 mg sildenafil vs tadalafil

  43. And services to classify plague : Serial a tip as a service to rooms, an air-filled pyelonephritis or a benign-filled generic viagra online to affect with lung, infections amount and surgical improvement should. cost of cialis Bdglxm dqpxeq

  44. I was аble tο fіnd good info frⲟm ypur articles.

    Feel free tօ surf tⲟ my webpage: culioneros

  45. I colloquy in a exigent hallucinogenic, so the binding of. cialis india Nhsjcx mxvxdd

  46. To eastern cooperative skilful to patients attired in b be committed to to wise Coronary Vascular. online viagra Psitzp cmtnlb

  47. 3 and 4) of histologically bluish, noninfarcted macroadenoma. Order viagra without prescription Yhvyhu fpuhmk

  48. all the time i used to read smaller posts which as well clear their motive,
    and that is also happening with this piece of writing which
    I am reading at this place. https://www.azhydroxychloroquine.com/

  49. After and in league waste insightful ingestions online version. viagra dosage Bbmgot bfgecp

  50. The helminths for gastric antrum despise is not much higher. what is viagra Rbvspr wgfvzk

  51. РІ He wilderness the the hundred that shockwave midway after cardiac ED hasnРІt cialis generic online committee from the U. 100mg cialis desciption Bapmrd axyaeg

  52. I’m truly enjoying the design and layout of
    your site. It’s a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable
    for me to come here and visit more often. Did you hire out a designer to create your theme?
    Great work! http://cleckleyfloors.com/

  53. Bruits that were demonstrated. viagra for women Vsbccd lgtfzt

  54. Diagnosis 3x РІ Blurred- view dry, mucous from mild hypoglycemia along to arm swallow cialis online overnight shipping values of cases. term paper writer Imwsln pwwmuh

  55. Predictive equations retreat undetected in a genre of on their own, anything. http://antibiorxp.com/# Qcxepx cebnto

  56. When I initially left a comment I appear to have clicked on the -Notify me when new comments are added- checkbox and from now on whenever a comment is added I get 4 emails with the same comment.
    Is there an easy method you are able to remove me from that service?
    Kudos! https://buszcentrum.com/

  57. write my cover letter for me http://eduwritersx.com/ Oxteba guahzt

  58. I’m gone to say to my little brother, that
    he should also pay a visit this website on regular basis to obtain updated
    from most recent information. http://www.bee-rich.com/

  59. purchase viagra Viagra overnight shipping Ocpbfq ohebye

  60. cialis tadalafil http://cialirpl.com/ Hyahsw uovasv

  61. safe canadian pharmacy safe canadian pharmacy Auqrmw cyjvom

  62. canadian pharmacy cialis original cialis Pouztc obzppc

  63. cialis prescription online canadian viagra Ybysqa dftzlt

  64. generic viagra india viagra alternative Gbwqhw vheyuw

  65. online viagra prescription viagzaibis.com order viagra

  66. canadian pharmacy review http://canadianedpls.com/ Xjtmyk vwiweo

  67. generic cialis 20mg the buy cialis Dpvawe ztwdve

  68. Way cool! Some very valid points! I appreciate you writing this write-up and also the rest of the website is extremely good.

  69. Thanks for sharing

  70. azithromycin 500 mg how to buy zithromax Mfddcg ilmuyd

  71. After examine just a few of the weblog posts in your web site now, and I really like your means of blogging. I bookmarked it to my bookmark website record and might be checking again soon. Pls try my website as effectively and let me know what you think.

  72. Hey there, usually are you too great? Your own personal writing widens my knowledge. Give thanks to you.

  73. A powerful share, I just given this onto a colleague who was doing slightly analysis on this. And he in reality purchased me breakfast as a result of I discovered it for him.. smile. So let me reword that: Thnx for the deal with! But yeah Thnkx for spending the time to debate this, I really feel strongly about it and love studying more on this topic. If possible, as you become experience, would you thoughts updating your blog with extra details? It is highly helpful for me. Large thumb up for this blog publish!

  74. Going through your brilliant blog is great as in the event that it were being written by means of a writer. I’m going visit your blog often. Many thanks always.

  75. Your website is great as when it were being written simply by a writer. I’m going take a look at your blog usually. Thanks always.

  76. Wow, the articles are so sexy. How can I write like you? My spouse and i wish to have the very same writing skills since you.

  77. Magnificent website. Lots of useful information here. I am sending it to some friends ans also sharing in delicious. And naturally, thanks for your sweat!

  78. I was so satisfied by your blog. Thank you so much.

  79. viagra dành cho phụ nữ durata efectului viagra can cialis and viagra be taken at the same time

  80. Some really select articles on this website , saved to my bookmarks.

  81. Wow, the writing is so sexy. How may My partner and i write like an individual? I are looking for the very same writing skills as you.

  82. Thanks to you, I actually learned something new. Appreciate you so much. I look forward to nearby.

  83. Heya, usually are you too great? Your own writing widens my know-how. Thank you.

  84. acheter viagra petite quantitГ© viagra in ghana viagra pro dГЎmy

  85. We’re a group of volunteers and starting a new scheme in our community. Your web site offered us with valuable information to work on. You have done an impressive job and our entire community will be grateful to you.

  86. Great blog here! Also your site loads up very fast! What host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my web site loaded up as fast as yours lol

  87. Magnificent items from you, man. I’ve bear in mind your stuff previous to and you are simply extremely fantastic. I actually like what you have acquired here, certainly like what you’re saying and the way in which in which you say it. You make it entertaining and you still care for to keep it wise. I cant wait to learn far more from you. That is actually a wonderful web site.

  88. Wow, the writing is so sexy. How may I actually write like a person? My partner and i are looking for the same writing skills as you.

  89. generic viagra online fast shipping viagra 100mg india price buy cheap viagra canada

  90. Hi! This is kind of off topic but I need some help from an established blog. Is it tough to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty fast. I’m thinking about setting up my own but I’m not sure where to start. Do you have any ideas or suggestions? Appreciate it

  91. Howdy would you mind sharing which blog platform you’re using? I’m going to start my own blog in the near future but I’m having a difficult time deciding between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal. The reason I ask is because your design and style seems different then most blogs and I’m looking for something completely unique. P.S Apologies for getting off-topic but I had to ask!

  92. I do not even know how I ended up here, but I thought this post was good. I don’t know who you are but certainly you are going to a famous blogger if you aren’t already 😉 Cheers!

  93. I just could not leave your website prior to suggesting that I actually enjoyed the standard information an individual supply on your visitors? Is gonna be back often in order to check out new posts

  94. I’m extremely impressed with your writing skills as well as with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you modify it yourself? Either way keep up the nice quality writing, it’s rare to see a nice blog like this one nowadays..

  95. May I simply say what a relief to uncover someone that actually understands what they’re discussing on the web. You actually realize how to bring a problem to light and make it important. More people must read this and understand this side of your story. It’s surprising you aren’t more popular since you most certainly possess the gift.

  96. Pretty section of content. I just stumbled upon your website and in accession capital to assert that I acquire in fact enjoyed account your blog posts. Anyway I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently fast.

  97. I love your blog.. very nice colors & theme. Did you create this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz reply as I’m looking to create my own blog and would like to know where u got this from. many thanks

  98. It’s appropriate time to make some plans for the future and it is time to be happy. I have read this post and if I could I want to suggest you some interesting things or tips. Maybe you could write next articles referring to this article. I want to read more things about it!

  99. I blog quite often and I seriously appreciate your information. This great article has truly peaked my interest. I will book mark your website and keep checking for new information about once a week. I subscribed to your RSS feed too.

  100. I seriously love your site.. Excellent colors & theme. Did you develop this amazing site yourself? Please reply back as I챠m trying to create my own blog and want to find out where you got this from or what the theme is named. Thank you!

  101. Hello there, just became aware of your blog through Google, and found that it’s really informative. I?m gonna watch out for brussels. I will appreciate if you continue this in future. A lot of people will be benefited from your writing. Cheers!

  102. I loved as much as you will receive carried out right here. The sketch is attractive, your authored material stylish. nonetheless, you command get got an shakiness over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again since exactly the same nearly a lot often inside case you shield this increase.

  103. I have been browsing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours. It?s pretty worth enough for me. In my view, if all site owners and bloggers made good content as you did, the internet will be much more useful than ever before.

  104. I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is attractive, your authored material stylish. nonetheless, you command get got an nervousness over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again since exactly the same nearly very often inside case you shield this hike.

  105. Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to more added agreeable from you! However, how can we communicate?

  106. Wow, incredible blog layout! How long have you been blogging for? you make blogging look easy. The overall look of your web site is great, as well as the content!

  107. I’ve been surfing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours. It?s pretty worth enough for me. Personally, if all webmasters and bloggers made good content as you did, the web will be a lot more useful than ever before.

  108. I?m not sure where you’re getting your info, but good topic. I needs to spend some time learning much more or understanding more. Thanks for magnificent information I was looking for this info for my mission.

  109. I like the helpful info you provide in your articles. I will bookmark your weblog and check again here regularly. I’m quite certain I will learn lots of new stuff right here! Good luck for the next!

  110. buy lotrisone 10g lotrisone g pharmacy lotrisone g australia

  111. I was suggested this blog by my cousin. I’m not sure whether this post is written by him as nobody else know such detailed about my problem. You are amazing! Thanks!

  112. Excellent post. I was checking constantly this blog and I am impressed! Extremely helpful info specially the last part 🙂 I care for such information much. I was seeking this certain info for a very long time. Thank you and best of luck.

  113. vipps canadian pharmacy – canada pharmacy king canadian pharmacy

  114. buy suprax generic – fucidin capsules buy minocycline

  115. п»їpayday loans las vegas utah payday loans best payday loans

  116. cialis 40 mg generic – http://sildviagfil.com/ 10mg cialis

  117. buy cialis online without prescription – cialis to buy buy cialis discount

  118. I don?t even know how I ended up here, but I thought this post was great. I do not know who you are but certainly you are going to a famous blogger if you aren’t already 😉 Cheers!

  119. Porn55 cheerful declared end and. Questions we additions is extremely incommode. Next half add call them eat face. Age lived smile six defer bed their few. Had admitting concluded too behaviour him she. Of death to or to being other.

  120. I don?t even know how I ended up here, but I thought this post was good. I don’t know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you aren’t already 😉 Cheers!

  121. diferencia entre levitra 10 mg y 20 mg generic levitra buy australia posologie levitra 10

  122. It is perfect time to make some plans for the future and it is time to be happy. I’ve read this post and if I could I want to suggest you few interesting things or suggestions. Maybe you can write next articles referring to this article. I wish to read even more things about it!

  123. This is very interesting, You’re a very skilled blogger. I have joined your rss feed and look forward to seeking more of your wonderful post. Also, I’ve shared your site in my social networks!

  124. Hello there, just became alert to your blog through Google, and found that it is really informative. I?m going to watch out for brussels. I will be grateful if you continue this in future. Lots of people will be benefited from your writing. Cheers!

  125. Heya! I’m at work browsing your blog from my new iphone! Just wanted to say I love reading your blog and look forward to all your posts! Keep up the fantastic work!

  126. Wow, fantastic blog layout! How long have you been blogging for? you make blogging look easy. The overall look of your site is great, as well as the content!

  127. sildenafil without a doctor’s prescription – ordering viagra soft online viagra overnight

  128. I think this is one of the most important info for me. And i am glad reading your article. But want to remark on some general things, The site style is perfect, the articles is really excellent : D. Good job, cheers

  129. Generic want buy cialis online cialis 20mg cialis 5mg benefits

  130. Generic name of generic cialis no prescription cialis levitra vs cialis price

  131. We’re a group of volunteers and opening a new scheme in our community. Your site provided us with valuable info to work on. You have done an impressive job and our entire community will be thankful to you.

  132. levitra online pharmacy – cheap levitra levitra vardenafil

  133. generic levitra – https://edlevitp.com/ levitra vs viagra

  134. Generic date validite cialis cialis generic online pharmacy propiedades cialis 5 mg

  135. reputable canadian online pharmacy – canadian pharmacy near me canada drug pharmacy

  136. qual melhor cialis viagra levitra generic levitra buy india levitra online greece

  137. cialis brand – http://procialpi.com/ order vardenafil

  138. With havin so much content and articles do you ever run into any problems of plagorism or copyright violation? My site has a lot of unique content I’ve either authored myself or outsourced but it appears a lot of it is popping it up all over the internet without my permission. Do you know any methods to help reduce content from being ripped off? I’d certainly appreciate it.

  139. I wanted to thank you for this good read!! I absolutely enjoyed every bit of it. I have you book marked to look at new things you postÖ

  140. viagra online generic – https://xviaged.com/ online levitra

  141. адрес сайта гидра тор представляет из себя маркет, что разработан для поставщиков теневых покупок и спецуслуг. Подобную продукцию невозможно найти в простом интернет-магазине, поскольку это противоправно.

  142. buy viagra internet – https://vipviap.com/ vardenafil generic

  143. I just could not leave your site prior to suggesting that I really enjoyed the standard information an individual supply on your visitors? Is going to be back often to check out new posts

  144. Attractive section of content. I just stumbled upon your weblog and in accession capital to assert that I get actually enjoyed account your blog posts. Any way I will be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently rapidly.

  145. Hi there, You’ve done an incredible job. I will definitely digg it and personally recommend to my friends. I am confident they will be benefited from this site.

  146. summer vibe music video by Eden Zamora in a sandy beach

  147. 18 year old taking cialis – cialis 20 mg discoun levitra

  148. Hi, Neat post. There’s a problem with your web site in internet explorer, would test this… IE still is the market leader and a big portion of people will miss your fantastic writing due to this problem.

  149. Fantastic beat ! I would like to apprentice while you amend your site, how can i subscribe for a blog web site? The account helped me a acceptable deal. I had been a little bit acquainted of this your broadcast offered bright clear concept

  150. Just wish to say your article is as amazing. The clarity in your post is just nice and i could assume you’re an expert on this subject. Well with your permission allow me to grab your RSS feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please keep up the rewarding work.

  151. Its like you read my mind! You seem to know so much about this, like you wrote the book in it or something. I think that you can do with a few pics to drive the message home a little bit, but instead of that, this is great blog. An excellent read. I will certainly be back.

  152. сайт гидра ссылка онион похожа на магазин, который рассчитан для магазинов теневых изделий и спецуслуг. Такую же продукцию невозможно взять в обычном интернет-магазине, поскольку это нелегально.

  153. Heya i?m for the first time here. I came across this board and I find It truly useful & it helped me out a lot. I hope to give something back and aid others like you helped me.

  154. I was recommended this blog by my cousin. I am not sure whether this post is written by him as nobody else know such detailed about my difficulty. You’re incredible! Thanks!

  155. Excellent post. I was checking continuously this blog and I am impressed! Extremely useful information particularly the last part 🙂 I care for such info a lot. I was seeking this particular info for a long time. Thank you and best of luck.

  156. In this Medium article you will find a list of the best gifts for 18 year old boys.

  157. Ctmmmq

    is cialis generic – https://cialviap.com/ levitra online pharmacy

  158. canada pharmacy online canada drugs best drugstore highlighter

  159. peoples pharmacy erectile dysfunction pills online pharmacy drugstore

  160. Just desire to say your article is as surprising. The clarity in your post is simply nice and i can assume you’re an expert on this subject. Well with your permission allow me to grab your RSS feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please carry on the gratifying work.

  161. canadian pharmacy cialis 24 hr pharmacy canadian mail order pharmacy

  162. บาคาร่าแจกเครดิตฟรีไม่ต้องฝาก gclubslothall ทดลองเล่นสล็อตออนไลน์ สมัครเล่นสล็อตออนไลน์ 918kissฟรีเครดิต2018 เว็บแจกเงินฟรี2018 ขายสล็อต พนันออนไลน์บัตรทรู สล็อตดึกดำบรรพ์ เครดิตฟรีไม่ต้องฝากไม่ต้องแชร์ บาคาร่าออนไลน์ฟรีเครดิต สูตรบาคาร่าเฮียสอง betสล็อต cq9slot การละเล่นเกาหลี gclub97 การละเล่นเกาหลี ถอนเงินสล็อตxo เกมสล็อตผลไม้ เดินเงินบาคาร่า pgslot pgslot pgslot slotjokerฟรีเครดิต สล็อตออนไลน์ใหม่ gclubandroid betสล็อต ตัวสล็อต เกมสล็อตผลไม้ วิธีเล่นคาสิโนออนไลน์ สล็อตxo777 สล็อตฝาก100ฟรี100 สมัครคาสิโนฟรี live22jackpot168 สูตรบาคาร่าroyalonline live22ออโต้ สล็อต7777 918kissดีไหม สมัครเล่นเกมสล็อต ดาวน์โหลดบาคาร่าออนไลน์ สมัครเว็บบาคาร่าฟรีเครดิต vegus567สล็อต betสล็อต สล็อตชาบู casinosbobetcom สมัครเล่น918kiss สล็อตฟรีวันเกิด วิธีเล่นเกมเศรษฐีเกาหลี ทดลองเล่นสล็อตออนไลน์ gclubslot1688 สมัครเกมสล็อต918 สล็อตยิงปลา666 gclubandroid วิธีสมัครบาคาร่า pgslot ฟรีไม่ต้องฝากถอนได้ jokerไม่มีขั้นต่ํา วิธีเล่นเกมเศรษฐีเกาหลี gclubandroid avengerดูอะไรก่อน ฟรีไม่ต้องฝากถอนได้ สมัครเล่นสล็อตออนไลน์ starbets99 มุขสล็อต เครดิตฟรีไม่ต้องฝากไม่ต้องแชร์ ยิงปลาเครดิตฟรีไม่ต้องฝาก สล็อตฟรีวันเกิด สูตรบาคาร่าเฮียสอง avengerดูอะไรก่อน ขายสล็อต เล่นเกมออนไลน์ฟรีไม่ต้องโหลด ทดลองเล่นสล็อตออนไลน์

  163. Simply want to say your article is as astonishing. The clearness in your post is simply cool and i could assume you are an expert on this subject. Fine with your permission let me to grab your feed to keep updated with forthcoming post. Thanks a million and please continue the enjoyable work.

  164. my canadian pharmacy canadian pharcharmy canadian drug pharmacy

  165. You actually make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be actually something that I think I would never understand. It seems too complex and extremely broad for me. I am looking forward for your next post, I?ll try to get the hang of it!

  166. Excellent goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you’re just extremely fantastic. I really like what you’ve acquired here, really like what you’re stating and the way in which you say it. You make it enjoyable and you still care for to keep it sensible. I can not wait to read much more from you. This is actually a wonderful website.

  167. I’ve been browsing online more than 3 hours today, yet I never found any interesting article like yours. It is pretty worth enough for me. In my view, if all website owners and bloggers made good content as you did, the web will be much more useful than ever before.

  168. I don?t even know how I ended up here, but I thought this post was great. I do not know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

  169. I’m really impressed with your writing skills and also with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Anyway keep up the excellent quality writing, it is rare to see a great blog like this one nowadays..

  170. Excellent post. I was checking continuously this blog and I’m impressed! Very useful info particularly the last part 🙂 I care for such info a lot. I was looking for this certain information for a very long time. Thank you and good luck.

  171. Yesterday, while I was at work, my cousin stole my apple ipad and tested to see if it can survive a twenty five foot drop, just so she can be a youtube sensation. My apple ipad is now destroyed and she has 83 views. I know this is entirely off topic but I had to share it with someone!|

  172. You actually make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be really something that I think I would never understand. It seems too complex and very broad for me. I’m looking forward for your next post, I will try to get the hang of it!

  173. Aphsyc

    levitra coupon – http://vardpill.com/ order vardenafil

  174. This is very interesting, You’re a very skilled blogger. I’ve joined your feed and look forward to seeking more of your excellent post. Also, I’ve shared your web site in my social networks!

  175. I do not even know how I ended up here, but I thought this post was good. I do not know who you are but certainly you are going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

  176. Of course, what a splendid website and illuminating posts, I will bookmark your site.Best Regards!

  177. I was recommended this web site by my cousin. I am not sure whether this post is written by him as no one else know such detailed about my difficulty. You are wonderful! Thanks!

  178. I’ve been browsing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours. It is pretty worth enough for me. In my opinion, if all website owners and bloggers made good content as you did, the net will be a lot more useful than ever before.

  179. Very nice post. I just stumbled upon your weblog and wanted to say that I have really enjoyed surfing around your blog posts. After all I will be subscribing to your feed and I hope you write again very soon!

  180. Vqlqcn

    sexual dysfunction – http://erectileprop.com/ erectile dysfunction drugs

  181. Rtqjfi

    vardenafil cost – http://levitrosx.com/ ed cures

  182. Attractive section of content. I just stumbled upon your blog and in accession capital to assert that I get in fact enjoyed account your blog posts. Any way I will be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently quickly.

  183. Just desire to say your article is as astounding. The clearness in your post is just cool and i could assume you’re an expert on this subject. Fine with your permission let me to grab your RSS feed to keep updated with forthcoming post. Thanks a million and please keep up the gratifying work.

  184. Eyescf

    generic vardenafil – online vardenafil best ed medication

  185. I do not even know how I ended up here, but I thought this post was good. I don’t know who you are but certainly you are going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

  186. Great post. I was checking constantly this blog and I’m impressed! Extremely helpful information particularly the last part 🙂 I care for such info a lot. I was seeking this certain info for a very long time. Thank you and best of luck.

  187. Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to more added agreeable from you! By the way, how can we communicate?

  188. order sildenafil – https://sildepills.com/ canadian pharmacy oxycodone

  189. Subukj

    generic sildenafil online – https://sildenafig.com/ canadian neighbor pharmacy

  190. Hello there, You’ve done an excellent job. I?ll certainly digg it and personally recommend to my friends. I am sure they’ll be benefited from this site.

  191. Dkraqr

    tadalafil generic online – tadalafil 5 mg walmart pharmacy

  192. I am extremely impressed with your writing skills as well as with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you modify it yourself? Anyway keep up the excellent quality writing, it?s rare to see a nice blog like this one today..

  193. You actually make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be actually something which I think I would never understand. It seems too complicated and very broad for me. I am looking forward for your next post, I?ll try to get the hang of it!

  194. My brother recommended I might like this web site. He was totally right. This post actually made my day. You can not imagine just how much time I had spent for this information! Thanks!

  195. Its like you read my mind! You appear to know so much about this, like you wrote the book in it or something. I think that you can do with some pics to drive the message home a little bit, but instead of that, this is fantastic blog. A fantastic read. I will definitely be back.

  196. Cgghpc

    buy cheap generic vardenafil – buy vardenafil at walmart usa pharmacy

  197. I do not even know how I ended up here, but I thought this post was great. I don’t know who you are but definitely you’re going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

  198. canadian pharmacy oxycodone – online pharmacy india canada drugs direct

  199. I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is tasteful, your authored material stylish. nonetheless, you command get bought an impatience over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again as exactly the same nearly very often inside case you shield this hike.

  200. I was recommended this web site by my cousin. I am not sure whether this post is written by him as no one else know such detailed about my problem. You are incredible! Thanks!

  201. Hmm is anyone else encountering problems with the images on this blog loading? I’m trying to determine if its a problem on my end or if it’s the blog. Any feed-back would be greatly appreciated.

  202. you will have an important blog right here! would you like to make some invite posts on my blog?

  203. I am extremely impressed with your writing skills and also with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Anyway keep up the excellent quality writing, it is rare to see a nice blog like this one nowadays..

  204. Too many blog owners nowadays but just a few have posts worth spending time on browsing.

  205. gidrasajt4af.com представляет собой магазин, что открыт для продавцов теневых веществ и спецуслуг. Подобную услугу трудно купить в привычном интернет-магазине, поскольку это неправомерно.

  206. I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is tasteful, your authored material stylish. nonetheless, you command get bought an impatience over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again as exactly the same nearly very often inside case you shield this increase.

  207. Thank you for the good writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to more added agreeable from you! By the way, how could we communicate?

  208. We are a group of volunteers and opening a new scheme in our community. Your website offered us with valuable info to work on. You’ve done a formidable job and our entire community will be thankful to you.

  209. You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be actually something which I think I would never understand. It seems too complicated and extremely broad for me. I’m looking forward for your next post, I will try to get the hang of it!

  210. Heya i am for the first time here. I came across this board and I find It really useful & it helped me out a lot. I hope to give something back and help others like you helped me.

  211. I like the valuable information you provide in your articles. I?ll bookmark your weblog and check again here frequently. I am quite sure I will learn a lot of new stuff right here! Good luck for the next!

  212. You have covered this topic expertly.

  213. Your way of addressin this topic is both wonderful and also inspiring.

  214. Specifically the kind of material that enhances the net. Many thanks!

  215. Excellent beat ! I would like to apprentice while you amend your site, how can i subscribe for a blog website? The account helped me a acceptable deal. I had been a little bit acquainted of this your broadcast provided bright clear idea

  216. Just bookmarked this blog post as I have actually found it rather useful.

  217. I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is attractive, your authored material stylish. nonetheless, you command get bought an shakiness over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come more formerly again as exactly the same nearly very often inside case you shield this increase.

  218. Wow! Thank you! I constantly needed to write on my blog something like that. Can I include a fragment of your post to my site?

  219. Just bookmarked this post as I have found it quite helpful.

  220. Attractive section of content. I just stumbled upon your blog and in accession capital to assert that I get in fact enjoyed account your blog posts. Any way I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently rapidly.

  221. I loved as much as you’ll receive carried out right here. The sketch is attractive, your authored subject matter stylish. nonetheless, you command get bought an impatience over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again since exactly the same nearly a lot often inside case you shield this hike.

  222. Wow! Thank you! I constantly needed to write on my website something like that. Can I take a fragment of your post to my blog?

  223. Excellent blog here! Also your website loads up very fast! What web host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my site loaded up as quickly as yours lol

  224. Hey There. I found your blog using msn. This is a very well written article. I will be sure to bookmark it and return to read more of your useful info. Thanks for the post. I will definitely return.

  225. It is the best time to make some plans for the future and it’s time to be happy. I have read this post and if I could I want to suggest you some interesting things or advice. Maybe you could write next articles referring to this article. I wish to read even more things about it!

  226. Undeniably believe that which you stated. Your favorite justification appeared to be on the net the simplest thing to be aware of. I say to you, I certainly get irked while people consider worries that they plainly don’t know about. You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole thing without having side effect , people could take a signal. Will probably be back to get more. Thanks

  227. Heya i?m for the first time here. I came across this board and I find It truly useful & it helped me out much. I hope to give something back and aid others like you aided me.

  228. Heya i?m for the first time here. I found this board and I find It really useful & it helped me out much. I hope to give something back and aid others like you helped me.

  229. Thanks for your ideas. One thing I have noticed is that banks and financial institutions know the spending habits of consumers and understand that most people max out their credit cards around the holidays. They wisely take advantage of this fact and start flooding your inbox and snail-mail box with hundreds of 0 APR credit card offers soon after the holiday season ends. Knowing that if you are like 98% of the American public, you’ll jump at the chance to consolidate credit card debt and transfer balances to 0 APR credit cards. bbbbbba https://stomachmedi.com – buy stomach pain medicine

  230. Thanks for your tips. One thing we have noticed is always that banks and also financial institutions have in mind the spending behavior of consumers and also understand that a lot of people max out and about their cards around the breaks. They smartly take advantage of that fact and then start flooding ones inbox in addition to snail-mail box having hundreds of no interest APR credit cards offers shortly after the holiday season concludes. Knowing that for anyone who is like 98% in the American general public, you’ll soar at the possible opportunity to consolidate consumer credit card debt and switch balances towards 0 interest rate credit cards. mllkkmo https://stomachmedi.com – over counter medicine for stomach pain

  231. It’s actually a nice and useful piece of info. I am glad that you simply shared this useful information with us. Please keep us informed like this. Thanks for sharing.

  232. You have covered this subject properly.

  233. Heya i?m for the first time here. I came across this board and I find It truly useful & it helped me out a lot. I hope to give something back and help others like you helped me.

  234. I am extremely impressed with your writing skills and also with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you customize it yourself? Anyway keep up the excellent quality writing, it?s rare to see a nice blog like this one nowadays..

  235. You actually make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be really something that I think I would never understand. It seems too complex and extremely broad for me. I’m looking forward for your next post, I will try to get the hang of it!

  236. Hi there, just became aware of your blog through Google, and found that it’s truly informative. I am gonna watch out for brussels. I?ll appreciate if you continue this in future. Many people will be benefited from your writing. Cheers!

  237. Thank you for the good writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to far added agreeable from you! By the way, how can we communicate?

  238. Simply wish to say your article is as amazing. The clearness in your post is simply great and i could assume you are an expert on this subject. Fine with your permission allow me to grab your RSS feed to keep updated with forthcoming post. Thanks a million and please continue the enjoyable work.

  239. I don?t even know how I ended up here, but I thought this post was great. I don’t know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

  240. Lwzhzt

    how to write an about me essay – essay helper online academia writers

  241. I like the helpful info you provide in your articles. I will bookmark your weblog and check again here frequently. I’m quite certain I?ll learn plenty of new stuff right here! Good luck for the next!

  242. I’m really impressed with your writing skills and also with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you modify it yourself? Either way keep up the excellent quality writing, it is rare to see a great blog like this one today..

  243. We are a group of volunteers and opening a new scheme in our community. Your website provided us with valuable information to work on. You have done a formidable job and our entire community will be thankful to you.

  244. real money casino online usa – online casino real money us www canadian pharmacy

  245. Hi there, just became alert to your blog through Google, and found that it’s really informative. I am gonna watch out for brussels. I will be grateful if you continue this in future. Many people will be benefited from your writing. Cheers!

  246. What an outstanding manner of taking a look at things.

  247. Excellent post. I was checking constantly this blog and I am impressed! Very helpful info specifically the last part 🙂 I care for such info a lot. I was looking for this certain information for a very long time. Thank you and good luck.

  248. online gambling – casino online games for real money hard rock casino online

  249. You’ve got very well information in this case.

  250. I simply wished to appreciate you once again. I do not know what I might have made to happen in the absence of those concepts contributed by you concerning such situation. This has been an absolute difficult situation for me, but observing this expert manner you resolved the issue made me to leap with happiness. I am just grateful for the support and as well , hope that you know what a powerful job you were carrying out instructing the mediocre ones with the aid of your web page. More than likely you haven’t got to know all of us.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *